پرسش
لطفا نظر مبارک خود را درباره سوال زیر مرقوم فرمایید : یک ، افراد خیر علاقه مند هستند بخشی از سهام موسسات و واحد های اقتصادی را وقف کند . آیا وقف سهام از نظر حضرتعالی صحیح است یا خیر ؟ دو ، افراد مایل هستند مقداری پول نقد را در راه خیر وقف کنند و با توجه به تبدیل آن ، مالیت آن را وقف می کنند تا ارزش مالی آن حفظ شود و چنانچه ارزش آن در حال کاهش باشد برای حفظ مالیت و ارزش آن ، آن را به مال دیگری تبدیل نمایند . آیا وقف مالیت صحیح است ؟ لازم به ذکر است که فقیه شهیر مرحوم آیت الله العظمی سید محمد کاظم طباطبایی یزدی ( ره ) در ملحقات العروه الوثقی وقف آن را صحیح می داند . ( مسئله 46 از فصل هفتم ( لواحق ) کتاب وقف ملحقات العروه ، جلد ۲ ، صفحه ۲۹4 ) . سه ، اگر واقف در صیغه وقف شرط کند که چنانچه منافع موقوف کم شود یا فروش آن به نفع باشد و یا شرایط دیگر ... متولی موقوف را به فروش برساند و آن را به مال دیگری تبدیل کند و دوباره آن را وقف کند ، آیا چنین شرطی صحیح است ؟ ( در کتب فقهی این امر از موارد مستثنای بيع موقوف مطرح شده است : ملحقات العروه ، جلد ۲ ، صفحه ۲۵4 ) .
پاسخ معظمله
ظاهر این است که وقف اسکناس درست نباشد زیرا تعریف وقف که « تحبيس الاصل و تسبیل المنفعه » است بر اسکناس صدق نمی کند زیرا عين و منفعت در اسکناس یکی است زیرا با مصرف شدن آن ، عین و منفعت هر دو از بین می رود و اسکناس یا اوراق بهادار با درهم و دینار فرق دارد زیرا دینار واحد پول طلا و درهم واحد پول نقره است که مالیت ذاتی دارند و اصل عین منفعت نبوده و ا الذا سید صاحب عروه ( قدس سره ) در فصل دوم در شرائط موقوف در مسئله ۵ فرموده : « اقوى جواز وقف الدراهم … » ، اقوى جواز وقف درهم و دینار است زیرا امکان انتفاع با بقاء عين مثل زینت و حفظ اعتبار است . » و آنچه در مسئله ۴۶ از فصل هفت لواحق تحت عنوان جوان وقف مالیت آمده ، مراد مالیت عین خارجی است که بر درهم و دینار صدق می کند ولی در اسکناس محل اشکال است زیرا اسکناس گر چه پشتوانه دارد و خود رأسا پول است منتهی پول اعتباری و لذا اگر اسکناس بسوزد پول از بین رفته و بالمال اصل و منفعت هر دو از بین می رود و عرفا اسکناس خود موضوعیت دارد . والله العالم